Ang Kabataan Ngayon at ang HIV AIDS

*Hayaan n'yo ang may akda na talakayin ang isang isyu na napapanahon, kahit pa sensitibo at maaaring magpataas ng kilay ng mga mambabasa: HIV AIDS. Ang mga ito ay nakabase sa obserbasyon ng may-akda at sa ilang impormasyon na nasagap niya sa talakayan na kanyang nadaluhan.

Ano ba ang pinagkaiba ng mga kabataan ngayon sa dati? Bukod na mas marami sa kanila ang nahuhumaling sa mga elektronik na pagkakaabalahan at pinipiling nakakulong sa bahay; bukod sa marami sa kanila ang maagang nakikipagrelasyon; bukod sa mas malaki na ang impluwensya ng media sa kanila kaysa sa pamilya at eskwelahan, mayroon pang nakababahalang pagkakaiba ang mga kabataan ngayon kaysa dati. Marami na sa kanila ang sumubok sa hindi ligtas na pakikipagtalik. Kung dati ay pre-marital sex ang problema ng mga kabataan, ngayon ay hindi na lamang iyon. Dumarami na rin ang sumusubok sa pakikipagtalik hindi lamang sa kanilang karelasyon, maging sa hindi nila kapareha. Dito pumapasok ang problema ng mabilis na pagtaas ng porsyento ng mga taong nakakaroon ng Human Immunodeficiency Virus (HIV) Acquired Immunodeficiency Syndrome (AIDS).

Gaano ba kabilis ang paglaganap nito? Tinatayang sa loob ng isa't kalahating oras, may isang taong nagkakaroon ng AIDS. Ang bilang na ito ay patuloy na tumataas sa Pilipinas. Paano nga ba masosolusyunan ang ganitong problema?

Nitong Disyembre, ang eskwelahan na pinagtatrabahuhan ko ay naglunsad ng isang programa na magtatalakay sa sekswalidad at HIV AIDS. Ang mga mag-aaral na dumalo sa seminar na ito ay nabibilang sa ikatlo at ika-apat na baitang ng sekundarya. Ang mga kabataang ito na may edad 14-17 taong gulang ay napisil na angkop na tagapakinig sa ganitong talakayan. Dito tinalakay ang kahalagahan ng pagkilala ng isang tao sa kanyang sekswalidad at ng respeto sa kanyang katawan. Sa itinakbo ng talakayan, makikita ang kaalaman ng mga kabataan ngayon sa kanilang sekswalidad. Hiwalay nilang nakikita sa pagkatao ng iba ang sekswalidad. Kaya naman nagkakaroon ng pagkakataon na ang pakikipag-ugnayan ng iba ay nakabase lamang sa sex at hindi upang magkaroon ng kapareha na mamahalin, irerespeto at makakasama hanggang sa huli. Mapapansin na mas nagingibabaw ang pagtingin nila sa kanilang kapwa kabataan bilang sex object kung hindi rin lang nila kakilala.

Dito rin tinalakay ang diskriminasyon na ibinabato sa mga taong may AIDS. Totoong nakakatakot ang mga bagay na hindi natin naiintindihan, kaya naman ang nararapat na sagot upang matigil ang diskriminasyon ay bigyan ng kaalaman ang mga tao hinggil sa totoong kondisyon ng mga taong may AIDS, paano ito maiiwasan at kung ano ang dapat gawin upang hindi na lumaganap.

Paano ito naipapasa?

Isang importanteng kaalaman na tinandaan ko ay kung paano maaaring maipasa ang AIDS: kapag may fluid na sangkot. Anu-ano ang mga fluid na ito? Semen, vaginal fluid, at dugo. Hindi totoo na ang AIDS ay naipapasa sa pamamagitan ng pakikipagkamay, paghiram ng mga gamit, paghalik, o kahit na anong paraan ng pakikihalubilo sa iba. Ito ay isang kondisyon na maaari lamang makahawa kung magkakaroon ng contact sa fluid ng taong may virus.

Ano ang nangyayari sa taong positibo sa AIDS?

Ang taong napag-alamang positibo sa AIDS ay posibleng makakuha ng karamdaman dahil sa pagbagsak ng immune system. Kaya naman may mga gamot na kailangang inumin sa tamang oras at tamang dosage upang mapanatiling malusog ang katawan. Oo, kaya pa rin maging malusog ng isang taong may AIDS. Maihahalintulad ito sa sakit na Hypertension o mas kilala bilang high blood, gayun din sa Diabetes dahil sa pangangailangan nito ng atensyong medikal. Ito ay nangangailangan ng panghabambuhay na gamutan dahil kapag nagkaroon ka na nito, hindi na ito mawawala. Kinakailangan lang ng patuloy na paggagamot upang manatiling malusog ang pangangatawan.

Paano ito maiiwasan?
Dahil alam na natin kung paano ito naipapasa, ilang lang ang mga ito sa maaari nating gawin upang maiwasan ang virus:

• Hindi pakikipagtalik sa hindi asawa.
• Ligtas na pakikipagtalik.
• Siguraduhing ang kapareha ay hindi nakikipagtalik sa iba.
• Ang mga gawaing gaya ng pagpapa-tattoo, pagpapahikaw o anumang gawain na sangkot ang dugo ay dapat sa mapagkakatiwalaang artist o body piercer upang makasiguro sa sanitasyon at bagong kagamitan.
• Higit sa lahat, hintayin ang basbas ng kasal bago pa ang lahat.

Paano tayo makakatulong sa pagsupil sa patuloy nitong paglaganap?
Dalawang bagay ang maaari nating gawin:

1. Iwasan ang mga gawain kung saan maaari mong makuha ang virus.
2. Kung sa tingin mo ay may posibilidad na ikaw ay magkaroon, magpa-test agad. Ang testing, counseling, at mga gamot ay libre. Pangangalagaan rin ang iyong pagkakakilanlan kung ikaw ay magpapa-test. Walang sinuman ang makakaalam ng pagpunta mo, ng proseso at lalo na ng resulta. Saan? Pumunta lamang sa website ng Love Yourself kung saan mayroon nang form na maaaaring sagutan kung nais mong magpa-test.

Panahon na para pag-usapan ang mga bagay na isinasara ng ating pagiging konserbatibo at pinalalala ng ating kawalan ng kaalaman. Panahon na para mahalin ng mga kabataan ang kanilang sarili, alamin ang kanilang kalagayan, pangalagaan ang kanilang katawan at sekswalidad, tulungan ang iba upang makaiwas sa sakit at higit sa lahat, masugpo ang patuloy na paglaganap ng AIDS. 

Kailangan lamang natin ay bukas na isipan, tapang, disiplina at pagmamahal sa ating sekswalidad.

Ngayong pasko sa mata ng mga bata

Alam na naman nating matatanda kung ano ang Pasko at kung bakit tayo nagdiriwang. Alam nga ba natin o nagpapanggap lang tayo dahil DAPAT alam na natin? O kaya naman, alam natin pero ang tamad nating magturo ng tamang kaalaman sa mga bata? Bakit ko ba naitanong ang mga ito? Dahil kakaiba na ang Pasko sa mata ng mga bata ngayon. Lahat po ng ito ay halaw sa nasasaksihan ng may-akda sa araw ng Pasko.

• Isang bata ang namasko sa ninong n'ya. May nakahandang malaking regalo, maganda ang pagkakabalot at halatang pinaghandaan. Ang sabi ng bata, "Ayoko n'yan. Gusto ko pera."
• May nagka-caroling sa isang bahay. Tumakbo ang batang dalawang taong gulang. Binuksan ang pinto at sumigaw, "Patawad. Walang pera."
• May batang ayaw kumain habang lahat ay ngumunguya. Ang sabi n'ya, "Bakit ba kasi maraming handa?" Ang sabi ng ina, "Para kumain ka ng marami." Ang sabi ng isa pang bata, "Hindi ba dahil birthday ni Jesus?" 
• Umiiyak ang isang bata dahil ayaw pumayag ng nanay n'yang manood ng sine sa araw ng Pasko. Sabi ng nanay, "Maraming tao masyado sa mall." Kaya naman nagmanuhan na lamang sila. Gabi na nagsimba ang pamilya dahil sa dami ng pinuntahan nang araw na iyon. Pagdating sa simbahan, ang sabi ng bata, "Eh bakit po ang kaunti ng nagsisimba?"
• Nagbigay ng regalo sa lahat ng pamangkin ang tiya. Lahat ay binigyan n'ya ng mga regalong pinili ayon sa tingin n'ya ay angkop sa edad, kinahihiligan at ikatutuwa ng bata. Nang magbukas na ng mga regalo, may isang umiyak sabay bato ng regalo n'ya. Nang nagtanong ang tiya kung bakit, ang sabi ng nanay, "Kasi gusto n'ya kung ano ang meron ang iba."
• May batang hindi kaanu-ano ng isang babae pero dahil kapit-bahay, ipinagbalot n'ya ng regalo. Ang sabi ng bata, "Hindi po namin kayang i-assemble 'yong laruan." Sabay simangot.
• May batang hindi pa marunong bumilang ng pera. Sabi n'ya, may limang papel na s'ya (dalawang 20-peso bills, at tatlong 100-peso bills). Ang sabi n'ya sa isa pang bata, "papalitan mo kay mommy 'yang pera mo para dumami!"
• May batang natapos nang mamasko at ang sabi n'ya, "Mommy, akin na ang pera ko! Bibili ako ng maraming candy."
• May batang ang pamilya ay hirap sa buhay. S'ya ay nagsabit ng plastic bag kaysa medyas, para raw malaki ang regalo ni Santa. Kinaumagahan, ang sabi, "Ano ba 'yan? Kahit maliit na chocolate wala."
• May mga batang nagpunta sa isang tindahan at namasko. Ang sabi ng tindera, "Tapos na ang Pasko; kaninang umaga pa ako nagbigay." Umalis nang malungkot ang mga bata.
• May batang gusto nang magbukas ng regalo n'ya kahit hindi pa bisperas. Ang sabi, "Akin naman 'yan ah!" Sabay pagbato sa nakabalot na babasaging laruan.

Hindi ko nilalahat ang mga bata ngayon, pero sa dami ng mga ito sa loob ng isang araw, malamang hindi na maganda ang bilang ng mga batang hindi na naiintindihan ang Pasko. Maaaring iba na ang nagiging oryentasyon ng mga magulang tungkol sa pagdiriwang at hindi na sila nagagabayan nang maayos. Nakakatakot isipin na ang pagmamanuhan ay iniisip na nilang paraan ng pagkakakitaan ng pera---ng maraming pera. O ang pasko ay para sa kainan lamang. O ang pagdaramot ay normal lamang sa isang araw ng pagbibigayan. O ang Pasko ay dapat sa mall isine-celebrate at hindi sa simbahan. O ang lahat ng gustong regalo ay dapat nilang makuha. O dahil tungkulin ni Santa o ng matatanda na sila ay bigyan. O ang regalo ay dapat 'yong gusto lamang nila.

Ikaw, alam mo ba kung para saan ang Pasko? Baka gusto mo rin ibahagi sa mga bata ang kaalaman mo.

Maligayang Pasko sa inyo!